Türkiye’nin İlk Modern Haritası Eskişehir’de Çizildi!

Navigasyondan askeri operasyonlara, şehir planlamasından altyapı projelerine kadar hayatın pek çok alanında kullanılan haritalar, modern dünyanın en önemli unsurlarından biri olmaya devam ediyor. Türkiye’nin haritacılık alanındaki öncü kurumu olan Harita Genel Müdürlüğü, ürettiği coğrafi verilerle hem askeri operasyonlara hem de sivil projelere yön veriyor.

Harita Genel Müdürlüğü yalnızca askeri amaçlarla değil, kamu yatırımlarında da önemli görevler üstleniyor. Baraj, yol, bina ve altyapı projelerinde kullanılan haritalar, planlama süreçlerinin temel verilerinden biri olarak değerlendiriliyor.

Harita üretiminin en kritik aşamalarından biri, hava fotoğrafı çekim süreciyle başlıyor. Harita Genel Müdürlüğü Hava Grup Komutanlığı bünyesinde yürütülen çalışmalarda, belirlenen bölgelerde uçuş planlarının tamamlanmasının ardından yüksek çözünürlüklü hava kameralarıyla yaklaşık 6 saat süren görevler gerçekleştiriliyor.

Havadan çekilen görüntüler, daha sonra Fotogrametri Dairesi Başkanlığı tarafından değerlendirilerek harita üretim sürecinin temelini oluşturuyor. Hava Grup Komutanlığı’nda görevli fotokamera işletmeni, çekimlerin uçaklara takılıp çıkarılabilen, yüksek çözünürlüklü, geniş formatlı ve değiştirilebilir lens özellikli sayısal hava kameralarıyla yapıldığını belirtti.

Fotokamera işletmeni, üretim planındaki bölgelere ait uçuş planlarının Fotogrametri Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanarak Hava Grup Komutanlığı’na teslim edildiğini söyledi. Meteorolojik uygunluğun tespit edilmesinin ardından uçuş ekibinin oluşturulduğunu belirten işletmen, ekibin iki pilot, bir teknisyen ve bir fotoğrafçıdan oluştuğunu ifade etti.

Uçuş sırasında anlık koordinasyonun büyük önem taşıdığını vurgulayan fotokamera işletmeni, uçuş hatlarının ekranlar aracılığıyla pilotlarla birlikte takip edildiğini belirtti. Çekilen her hava fotoğrafının hızlı görüntüsü ekrandan kontrol edilerek fotogrametrik kıymetlendirmeye uygun olup olmadığı değerlendiriliyor.

Harita Genel Müdürlüğü Haritacılık Müzesi, Türk haritacılığının yaklaşık iki asırlık geçmişine ışık tutuyor. Harita Genel Müdürlüğü Genel Müdür Yardımcısı Albay Murat Erken, ikinci sınıf askeri müze statüsünde faaliyet gösteren müzenin 1926 yılında alet ve objelerin toplanmasıyla “alet müzesi” olarak kurulduğunu belirtti.

Albay Erken, Türk haritacılığının tarih boyunca sürdüğünü ancak uzun yıllar bireysel çabalarla yürütüldüğünü ifade etti. Kurumsallaşma sürecinin 1818 yılında Harita Okulu’nun açılmasıyla başladığını söyleyen Erken, 1834 yılında Harp Okulu’nun kuruluşuyla birlikte haritacılık derslerinin verildiğini ve haritacı subayların yetiştirildiğini kaydetti.

1890’lı yıllarda dönemin Genelkurmay Başkanlığı bünyesinde Harita ve Fen Şubesi’nin kurulduğunu anlatan Erken, kurucu Mehmet Şevki Ölçer’in modern haritacılık eğitimi için Fransa’ya gönderildiğini söyledi. Erken, 1892 yılında Sultan II. Abdülhamid’in fermanıyla genç subayların Fransa’daki Harita Okulu’nda eğitimlerine devam ettiğini belirtti.

Eğitimlerini 1894 yılında tamamlayan subayların modern teknikleri ve ekipmanları İstanbul’a taşıdığını ifade eden Erken, yeni kurulan şubeye bağlı harita komisyonunun Eskişehir bölgesinden başlayarak modern aletlerle harita çalışmalarına devam ettiğini aktardı. Yaklaşık bir yıl süren çalışmaların ardından 1896 yılında Eskişehir haritasının ortaya çıktığını belirten Erken, bu çalışmanın Türk haritacılık tarihindeki ilk modern harita olarak kabul edildiğini söyledi.

Albay Murat Erken, daha önce de haritalar üretildiğini ancak doğruluk ve teknik yeterlilik açısından bugünkü standartları taşımayan çalışmalar yapıldığını ifade etti. Erken, Eskişehir haritasıyla birlikte modern tekniklerin harita teşkilatına kazandırıldığını ve Harita Genel Müdürlüğü’nün kuruluşunun 1895 olarak kabul edildiğini belirtti.

Müzenin giriş bölümünde Harita Genel Müdürlüğü’nün kurucusu Mehmet Şevki Ölçer anısına hazırlanan özel bölüm yer alıyor. Müzenin iç bölümlerinde ise haritacıların arazide ölçüm yaparken kullandığı yaklaşık 200 yıllık cihaz ve ekipmanlar ile sayısız birçok önemli eser sergileniyor.