Hayat pahalılığı artık günlük sohbetlerimizin değişmez konularından biri. Söz dönüp dolaşıp geçim derdine geliyor. Herkesin hesabı farklı, ancak kaygısı benzer.
Çalışmak bir geçim kapısı mı, yoksa bitmek bilmeyen bir geçim mücadelesi mi? Bugün bu soruyu sormak için çok nedenimiz var. Çünkü artık bir iş sahibi olmak, ekonomik güvenceye sahip olmak anlamına gelmiyor.
Hayatın Hızına Yetişilmiyor
İnsanlar çalışıyor, üretiyor, alın teri döküyor ama kazandıklarıyla hayatın hızına yetişemiyor. Gelir ile gider arasındaki fark açıldıkça ay sonunu getirmek de zorlaşıyor. Maaşlara zam yapılıyor ancak vatandaşın gündemindeki soru değişmiyor: Bu parayla nasıl geçinilecek? Çünkü maaşlara yapılan artışın gerçek karşılığı markette, pazarda ve ödenen faturalarda ortaya çıkıyor. Üstelik hayat pahalılığını herkes aynı şekilde yaşamıyor ekonomik koşulları değerlendirirken yalnızca açıklanan rakamlara değil, insanların gelirlerinden geriye ne kaldığına da bakmak gerekiyor.
Şimdi bir asgari ücretlinin bütçesine bakalım.
Kira, faturalar, ulaşım ve mutfak masrafları derken maaşın önemli bir kısmı daha ayın başında eriyor. Artık maaşlar da oldukça sosyal. Hesaba yatar yatmaz ev sahibini, marketi, elektrik ve doğal gaz şirketlerini ziyaret ediyor. Ay boyunca çalışıp kazandığımız parayla en az vakit geçiren maalesef biz oluyoruz.
Peki, bu tablo karşısında sürekli tasarruf tavsiye etmek ne kadar gerçekçi?
Elbette bütçe yönetimi önemli. Ancak temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan bir insana daha az harcamasını söylemek, sorunun çözümünü yalnızca halkın omuzlarına yüklemek anlamına geliyor. Zaten zorunlu ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan bir insan, daha nelerden vazgeçebilir? Isınmaktan mı, beslenmekten mi, barınmaktan mı?
İnsanın ihtiyaçlarından vazgeçmesi tasarruf değil, mecburiyettir.
Ekonominin Görünmeyen Muhasebesi
Ancak hayat pahalılığının nedenlerini yalnızca ekonomi politikalarıyla açıklamak da yeterli değil. Çünkü ekonomik koşullar kadar, insanların bu koşullar karşısındaki tutumları da önemli. Bugün yalnızca market fiyatlarını değil, kiraları ve günlük hayatın hemen her alanındaki artışları konuşuyoruz. Peki, bir evin kirası belirlenirken yalnızca piyasa koşulları mı düşünülüyor, yoksa o evde yaşayacak insanın geçim mücadelesi de hesaba katılıyor mu?
Zamlar hızla fiyatlara yansırken maliyetler düştüğünde aynı hızda indirim görebiliyor muyuz? Her artışı fırsatçılıkla açıklayamayız ama her artışı ekonomik şartlarla gerekçelendirmek de doğru olmaz. Burada kendimize de bir soru sormamız gerekiyor: Hepimiz hayat pahalılığından şikâyet ederken, başkalarının geçimini zorlaştıran fiyat artışlarında bizim de payımız yok mu?
Ekonomik sorunların çözümü elbette doğru politikalar ve etkili denetimler gerektiriyor. Ancak kurallar kadar vicdanın da bir yeri olmalı. Çünkü herkes yalnızca kendi kazancını düşündüğünde, başkasının geçim sıkıntısı kolayca göz ardı edilebiliyor. Belki de hayat pahalılığını konuşurken yalnızca fiyatların neden yükseldiğini değil, birbirimizin hayatını neden bu kadar zorlaştırdığımızı da sorgulamalıyız..
Hayaller Bütçeye Takıldı
Hayat pahalılığının etkisi yalnızca ekonomik hesaplarla sınırlı değil. Sürekli para düşünmek ve gelecek kaygısı taşımak, insanın ruh hâlini de etkiliyor. İnsan bir süre sonra ne istediğini değil, neye gücünün yettiğini düşünmeye başlıyor. Kısacası, hayallerin yerini hesaplar alıyor.
Bu durum toplumun geleceğe bakışını da değiştiriyor. Ertelenen yalnızca maddi hedefler değil. İnsanların sosyal hayatı, kendilerine ayırdıkları zaman ve gelecekten beklentileri de daralıyor.
Ekonomik güçlükler uzun sürdüğünde insanlar beklentilerini de içinde bulundukları şartlara göre şekillendiriyor. Herkes hayatını kazanmak için çalışıyor ama hayatı yaşamaya ne kadar fırsat bulabiliyor?
İnsanlar geleceklerini planlayabilmeli.
Beklenmedik bir masraf karşısında çaresiz kalmamalı.
Emeklerinin karşılığında kendilerine ait bir hayat kurabilmeli.
Geçim sıkıntısına alışmamamız gerekiyor.
Sürekli hesap yapmak, ihtiyaçlardan vazgeçmek ve geleceği ertelemek zamanla sıradanlaşabilir. Ancak bir soruna alışmak, o sorunun çözüldüğü anlamına gelmez. Bazen en büyük tehlike, yaşanan güçlüğün artık sorgulanmamasıdır.
