Bir ömür, kaç kuşağın özlemine sığar? Bir vedanın hüznü, onu hiç görmeyenlerin gözlerinde nasıl yaşar?
Kalbi durduğunda mı? Son yolculuğuna uğurlandığında mı? Onu görmüş, sesini duymuş son insan da aramızdan ayrıldığında mı?
Her 10 Kasım’da, saat dokuzu beş geçe, bu soruların karşısında duruyoruz. Sirenler çalıyor. Bir adım yarıda kalıyor. Bir konuşma kesiliyor. Birbirinin adını bilmeyen insanlar, aynı anda susup aynı şeyleri hissediyor.
O sessizliğin içinde tuhaf bir yakınlık var. Hiç karşılaşmadığımız bir insanın yokluğunu hissediyoruz. Elini sıkmadık. Sesini yanı başımızda duymadık. O bizim adımızı bilmedi, biz onunla tek bir hatıra biriktiremedik.
Birbirimize Yabancı Değiliz
Çünkü onun bir zamanlar uğruna mücadele ettiği gelecek, bizim hayatımız oldu. Biz, Mustafa Kemal Atatürk’le karşılaşmadık. Onun değiştirdiği bir dünyaya doğduk. Biz gözlerimizi açtığımızda Cumhuriyet çoktan hayatın bir parçasıydı.
Geleceğimizi kendi ellerimizle kurabileceğimiz bir ülkede büyüdük. Bu topraklarda son sözü milletin söylemesini, bağımsız yaşamayı hayatın doğal akışı sandık. Biz bunları hayatın başlangıcı sandık. Oysa hepsinin bir öncesi, bir mücadelesi, ödenmiş bir bedeli vardı.
İnsan, içine doğduğu dünyanın bir zamanlar yalnızca bir ihtimal olduğunu kolay unutuyor. Bugün haritada sınırlarını gördüğümüz, adını söylerken “bizim” dediğimiz bu ülkenin geleceği, bir zamanlar belirsizdi.
Henüz kazanılmamış bir bağımsızlık, henüz kurulmamış bir Cumhuriyet vardı. Sonucunu bildiğimiz için birkaç sayfada okuyup geçtiğimiz tarihin içinde, o sonucu bilmeden mücadele eden insanlar yaşadı.
Atatürk, O Belirsizliğin İçinde Bir Gelecek Gördü
Biz şimdi o geleceğin içindeyiz.
Belki de onunla aramızdaki en güçlü bağ bu. Bizim gündelik hayat dediğimiz şeyin gerisinde, onun ömrünü verdiği bir mücadele var. İşimize giderken geçtiğimiz sokaklarda, çocukların doldurduğu okullarda, kendimiz için kurduğumuz gelecek cümlelerinde o mücadelenin sonuçları var.
Bize yalnızca üzerinde yaşayacağımız bir toprak bırakmadı. O toprak üzerinde başımız dik yaşayabileceğimiz bir ülkenin kuruluşuna öncülük etti. Kendi kararlarını verebilen, geleceğini başkasının iznine bağlamayan bir millet olma iradesini bıraktı. Böyle bir mirasın büyüklüğü, bazen ona alışmış olmamızın arkasında gizleniyor.
Ta ki bir 10 Kasım sabahı sirenler çalana kadar
O zaman, her gün içinde yaşadığımız hayatla yıllar önce yaşamış bir insan arasındaki mesafeyi yeniden düşünüyoruz. Aradan geçen zamana rağmen bazı fikirlerin nasıl hâlâ önümüzü aydınlattığını fark ediyoruz.
Bir sorun karşısında akla ve bilime başvurmayı savunurken, bağımsızlığımıza sahip çıkarken, egemenliğin millete ait olduğunu söylerken onun düşünceleriyle yeniden buluşuyoruz.
Atatürk bizim bugünümüzü görmedi. Bu satırları okuyacağımızı, hangi kaygılarla yaşayacağımızı, neleri umut edeceğimizi bilemezdi. Yine de geleceğe ilişkin iradesi, bizim hayatımıza kadar ulaştı. Kendisinin göremeyeceği sabahlar için çalıştı. Tanışamayacağı insanların yaşayacağı ülkeyi düşündü.
Biz, o insanların arasındayız.
Bu yüzden ona duyulan minnetin çok kişisel bir tarafı da var. Bir ülkenin tarihini okurken kendi hayatımızın hangi koşullarda mümkün olduğunu görüyoruz. Geçmiş dediğimiz şey, birden bugünkü varlığımıza dokunuyor. Özlem de orada başlıyor.
Keşke görseydi, diyoruz. Bazen bir başarı karşısında bunu düşünüyoruz. Bazen de yaşadığımız bir hayal kırıklığında ona söyleyecek çok sözümüz olduğunu hissediyoruz.
Çünkü bize bıraktığı geleceğin tamamlanmış olduğunu düşünmüyoruz. Hâlâ korumamız gereken kazanımlar, aşmamız gereken güçlükler, gerçekleştiremediğimiz idealler var. Onun fikirlerine dönerken biraz da kendi yönümüzü arıyoruz.
10 Kasım’ın Hüznü Bu Yüzden Ağır
Bir insanın ölümüne üzülürken, onun yaşamının büyüklüğünü hissediyoruz. Kısacık bir ömre sığanların, kuşaklar boyunca nasıl yaşamaya devam ettiğini görüyoruz.
Saat dokuzu beş geçiyor.
Duruyoruz.
Hiç tanımadığımız bir insan için gözlerimiz doluyor. Oysa onu hayatımızın içinden tanıyoruz. Bize ulaşan kararlarından, açtığı yollardan, hâlâ tutunduğumuz fikirlerinden…
Sonra sirenler susuyor. Yarım kalan adımımızı atıyor, konuşmamıza dönüyor, güne devam ediyoruz.
“Mustafa Kemal Atatürk bir kasım sabahı gözlerini kapattı. Biz, onun bir ömür boyunca hayalini kurduğu sabahlara gözlerimizi açtık.” Bize bıraktığı yarınlarda onu özlemle, sevgiyle ve minnetle anıyoruz.
